Güneydoğu'da siyaset ve bingöl

Geçtiğimiz haftalarda, yıllar önce
sadece otogarından geçtiğim Bingöl'e ve Kurtuluş Zeydan'ın TRT'ye
çektiği belgeselde “Gönlümün sağ alt köşesi” adını verdiği Hakkâri'ye
ilk kez gittim.

Güneydoğu'ya gittiğim her seferde
şaşırıyorum, yeni şeyler öğreniyorum. Çünkü Güneydoğu'da trajedi ve umut
sürekli olarak inanılmaz bir şekilde yeniden harmanlanıyor. Bir yandan
Batı'dan bakıldığında şiddetin adeta etiket gibi yapıştığı şehirlerde,
hayatın nasıl direndiğini, bu etikete rağmen umudun sürekli olarak nasıl
filizlendiğini görünce şaşırmamak mümkün değil.

Elazığ'dan
Bingöl'e doğru yol alırken şehirlere, coğrafyaya ve hayata dair
işaretlerin nasıl değiştiğini, bildiğimiz kalıpların dışında “bakma
yolları”nın neler ürettiğini görüyorsunuz her şeyden önce. “Şurası 33
erin şehit edildiği yer”, “burada çok önemli bir çatışma yaşandı”
gibi... Sonra, “Şu koyun sürüsüne iyi bakın, çünkü çok fazla
göremezsiniz. Kimsede hayvan kalmadı çünkü. Göçebe aşiretlerin yaylaya
çıkması yasak; kimse hayvanlarını besleyemez oldu; hayvancılık öldü
artık.”

Ve Bingöl; “TkMM” (Türkiye küçük Millet
Meclisleri)'nin toplantısı... Türkiye çapında 30 ilde sürdürülen TkMM
sivil inisiyatifi vesilesiyle, her ay, vekil ve müvekkil buluşması
sağlanarak ülke gündeminden ve yerel gündemden birer konu tartışılıyor.
“Bingöl küçük Millet Meclisi”nin mayıs ayı toplantısının “ulusal”
gündeminde anayasa değişikliği çerçevesinde Anayasa Mahkemesi'nin
yapısı; “yerel” gündeminde ise Bingöl ilinin orman, özellikle meşelikler
sorunu var.

Toplantı bütünüyle zengin tartışmalara sahne
oluyor. Ancak anayasa tartışmaları Türkiye çapında süren tartışmalara
paralel özellikler arz etse de, yerel bir sorun olarak “meşelikler”
sorununun tartışılma biçimi gerçekten demokrasinin yerel düzeyde nasıl
serpilebileceği hakkında tam bir ders niteliğinde. Örneğin bir yandan,
meşeliklerin “teröre karşı bir önlem olarak” nasıl yakıldığı ya da
“merkezî kararlarla” meşeliklerin nasıl “dönüştürüldüğü” dile
getirilirken, aynı zamanda bizzat sıradan vatandaşların nasıl ormanlara
zarar verdiği de –iğne ve çuvaldız misali- kimse kimseden saklamadan
ifade edilebiliyor.

Bingöl'de siyaset sadece TkMM'ye
sıkışmış değil; her yerde... Siyaset sadece Güneydoğu'nun Türkiye ile
ilişkisinde söz konusu olan bir “büyük” mesele değil; hayatın her
alanında tartışmanın yapılabildiği, fikirlerin üretilebildiği bir alan.
Sokağa çıktığı anda Belediye Başkanı Serdar Atalay'ın etrafını sarıp,
kentin meselelerini kıran kıran tartıştığı bir alan.

1982
darbe anayasasına en yüksek ‘hayır' oyunu veren ve bu yüzden Genç
Siviller ve Bingöllüler Vakfı tarafından “Cesur Bingöl” adına lâyık
görülmesi, Bingöl'de vatandaşın siyasete bu kadar yoğun bir şekilde
dahil olmasını da büyük ölçüde açıklıyor. Yani sadece “reel” siyaset
değil, hayatı değiştirmek için, hayatın her alanını siyasallaştıran bir
şehirde, belediye başkanının iradesi de bu beklentilere paralel
gerçekleşiyor.

Bingöl'ün nüfusunun büyük çoğunluğu Zaza;
yani Türkiye ortalamasına kıyasla “farklılığı” olan bir şehir. Ama
Bingöl de bütün Türkiye şehirleri gibi korkunç beton binaların sardığı,
kente dair hiçbir kültürel çizginin kent mimarisine yansımadığı bir
şehir. Deprem bölgesinde yer alıp, sürekli afete maruz kalmış, son
fırtına sonrasında –trajikomik bir şekilde- deprem evlerinin çatılarının
uçtuğu bir şehir.

Tektipleştiren “beton milliyetçiliğin”
şehir versiyonu adeta Bingöl'ün de fiziksel görünümünü esir almış.
Şehirlerin adlarını değiştirince ulusu güçlendirdiğini zanneden,
Çapakçur'u Bingöl yapan zihniyetin bıraktığı mirasa rağmen, yeni bir
belediyecilik anlayışı Bingöl'e estetik bir değer katmaya çalışıyor.
Şehri ortadan ikiye bölen Çapakçur Vadisi'nin ıslahı, yaşanabilir bir
çevreyi hedeflerken, aynı zamanda mesela, içinde her türlü kültürel ve
sportif faaliyetin yapılabildiği bir gençlik merkezi vasıtasıyla
gençlere yeni hayat alanları kazandırıyor.

Fakat bütün bu
pratiklerin işaret ettiği en önemli nokta şu: Bingöl tartışıyor;
herkesin aynı fikirde olmadığı, AKP'nin ve BDP'nin reel siyaset alanında
yarıştığı bir şehirde, makro kutupların geriliminin ötesinde, gerçek
hayatta siyaset üretiliyor. Yerinden demokrasi umut ve ders veriyor.